DOM OD KUCHNI – 2 warsztaty kuchni domowej – 26 czerwca 2025
Tradycja z owocami – kuchnia z Mokrego

Podczas drugich warsztatów kulinarnych młodzież z „Promyków nadziei” poznawała tradycyjne potrawy z owocami, czyli kuchnię rodem z zagłębia drzewek owocowych, jakim jest ziemia zasowska. Tym razem gospodynie ze Stowarzyszenia „Łączymy Pokolenia – Mokre wczoraj i dziś” z Mokrego rozłożyły warsztat lepienia pierogów na różne sposoby i słodkie smaki. Tradycyjne przepisy uzupełniły ciasta. Młodzież wyrabiała ciasta, w tym drożdżowe na tradycyjne rogaliki a także powszechne kiedyś kruche amoniaczki. Gospodynie przyniosły ze sobą także różne „placki” domowe, o których przygotowaniu opowiadały. I te znajdą się naszej specjalnej książce kucharskiej. Zajęcia odbywały się w Placówce Wsparcia Dziennego „Promyki Nadziei”  prowadzonej przez Stowarzyszenie im. Edmunda Bojanowskiego „DOBROĆ” w Dębicy, a pomogły Siostry Służebniczki BDNP, które już przed wojną gościły w swojej kuchni młode dziewczęta prowadząc kursy gotowania.

POGWARKI’ 2025
II Przegląd Gwary lokalnej w tradycji i obrzędzie domowym
Latoszyn Zdrój 21 czerwca 2025

W sobotę 21 czerwca scena plenerowa w Latoszynie Zdroju wybrzmiała gwarą. Tegoroczny Przegląd umiejscowiony był w tematyce „domu”, który stanowi  treść projektu: DOM NA PROGU KARPAT. Dziedzictwo – Symbole – Archetypy., dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury EtnoPolska. Edycja 2025. Na scenie wystąpiły zespoły z terenu powiatu dębickiego i ropczycko-sędziszowskiego, a oceniało je Jury w składzie: Leszek Połomski (językoznawca, członek Polskiego Towarzystwa Onomastycznego), Aleksander Bielenda (historyk, etnograf), Maciej Małozięć (historyk, z-ca Burmistrza M. Dębicy), Zbigniew Drzymała (filolog j. polskiego) Anna Czapla (liderka Kapeli Iskierczanie). Trofeum przeglądu „Płomienny Dziób” odebrały: Zespół „Po Naszemu” działający przy Centrum Kultury i Promocji w Żyrakowie, Zespół z Klubu Seniora z Lubziny, Zespół z Koła Gospodyń Wiejskich z Dzwonowej, wraz z Kapelą Jodłowianie, Stowarzyszenie „Łączymy Pokolenia. Mokre Wczoraj i Dziś”, oraz Teresa Kamińska. Gościem Przeglądu był Zespół Pieśni i Tańca „Kłosowianie”, którzy wystąpili z suita tańców regionalnych w towarzystwie utytułowanej kapeli „Iskierczanie” działającej przy Parafii pw. Najświętszego Serca P. Jezusa w Dębicy – Latoszynie.  Nagrody, w tym statuetkę wykonaną przez artystę rzeźbiarza Stanisław Koconia  wręczył Wójt Gminy Dębica Adam Pieniążek, oraz członkowie Jury. Współorganizatorem przeglądu były: Gmina Dębica i Kapela Iskierczanie. Partnerami: Spółka Uzdrowisko Latoszyn Zdrój, Centrum Kultury i Bibliotek Gminy Dębica, Centrum Kultury i Promocji Gminy Żyraków. Podczas Przeglądu podsumowano także Konkurs pt. W Domu moich Pra-Dziadków, realizowany w ramach badań terenowych DOM W RODZIMEJ GWARZE I OBRZĘDZIE. Nagrody odebrało liczne grono wyróżnionych uczniów szkół z terenu powiatu dębickiego. Muzeum dziękuje wszystkim, którzy zaangażowali się w organizację Przeglądu, a także wszystkim, którzy odwiedzili w tym dniu latoszyński amfiteatr. Już dziś zapowiadamy, że Przegląd będzie miał swą kontynuację, a w przyszłej edycji obejmie swym zasięgiem teren województwa podkarpackiego.

DOM W RODZIMEJ GWARZE I OBRZĘDZIE - podsumowanie badań terenowych

17 czerwca zakończyliśmy pierwszą edycję badań terenowych realizowanych z udziałem młodzieży ze szkół podstawowych powiatu dębickiego. W badaniu przewidziano dwie formy wywiadu bezpośredniego prowadzonego przez dzieci z najstarszymi członkami ich rodzin. Pierwszą uczniowie prowadzili w oparciu o pytania ankietowe, dotyczące różnych form językowych, słów i określeń gwarowych, przyśpiewek, lokalnych podań. Druga forma miała charakter zadania konkursowego, pt. W Domu moich Pra-Dziadków. Praca autorska polegała na przeprowadzeniu i wiernym zapisaniu treści wywiadu z przedstawicielem najstarszego pokolenia  na temat Domu jego dzieciństwa. Chodziło o spojrzenie na „dom pradziadków” w różnych aspektach jego znaczenia, treści. Istotnym elementem oceny prac poza treścią poznawczą, formą nawiązania relacji z rozmówcą była też wierność zapisu gwary, używanej przez rozmówcę.   W  badaniu terenowym wzięło udział 12 szkół z terenu powiatu dębickiego. Wpłynęło ponad 80 prac ankietowych, oraz 37 prac konkursowych.  Prace oceniła Komisja konkursowa badań terenowych, w składzie: Leszek Połomski(ekspert języka polskiego i onomastyki) – Przewodniczący Komisji, Małgorzata Rauch (ekspert języka polskiego, z-ca Burmistrza M. Dębicy), Janusz Radwański (etnolingwista, Muzeum Kultury Ludowej z Kolbuszowej), Zbigniew Drzymała (regionalista, filolog j. polskiego), Tomasz Czapla (historyk)

Najwyższą ocenę Komisji uzyskały prace zawierające wierny zapis gwary rozmówcy, których autorami byli uczniowie: Oliwia Ciurkot z Zespołu Szkół w Latoszynie, Zuzanna Świątek ze Szkoły Podstawowej im. Adama Lazarowicza w Gumniskach, Oliwia Zegarowska ze Szkoły Podstawowej im. Adama Mickiewicza w Januszkowicach. Wysoką ocenę uzyskały także prace: Mileny Wiktor z Zespołu Szkoły Podstawowej nr 9 im. Dębickich Saperów w Dębicy, Antoniego Pitaka z Zespołu Szkoły Podstawowej nr 9 im. Dębickich Saperów w Dębicy, Amelii Pięch ze Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi  im. Marii Skłodowskiej-Curie w Pustkowie-Osiedlu, Natana Kudłacza ze Szkoły Podstawowej w Siedliskach-Bogusz; Leny Nowak ze Szkoły Podstawowej w Siedliskach-Bogusz. Uznanie Komisji uzyskały również wywiady przeprowadzone przez: Lenę Angielską ze Szkoły Podstawowej w Siedliskach-Bogusz, Agnieszkę Kapłańską ze Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi  im. Marii Skłodowskiej-Curie w Pustkowie-Osiedlu, Izabelę Kucharską ze Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi  im. Marii Skłodowskiej-Curie w Pustkowie-Osiedlu, Filipa Kędziora ze Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Monte Cassino w Stasiówce, Franciszka Szewca z Niepublicznej Szkoły Podstawowej WELDON SCHOOL w Dębicy.

Ogłoszenie wyników miało miejsce 21 czerwca 2025 r. w Latoszynie Zdroju, podczas Przeglądu Gwary Lokalnej „POGWARKI’ 2025”. Członkowie Komisji wyrazili uznanie dla wszystkich uczestników zadania konkursowego, a także sporządzających ankiety, za ich – godne pochwały – zaangażowanie. Godną szacunku jest  - zdaniem Komisji – postawa wychowawcza nauczycieli i opiekunów oraz rodziców, którzy zmobilizowali swych podopiecznych do twórczego działania, nawiązania relacji z członkami rodziny i wykonania niepowtarzalnych zapisów rozmowy.

Pierwsze z zaplanowanego cyklu warsztatów kulinarnych, organizowanych w ramach projektu: DOM NA PROGU KARPAT. Dziedzictwo – Symbole – Archetypy nosiło tytuł: CHLEB I COŚ DO CHLEBA – chłopskie jedzenie z Pogórza Strzyżowskiego. Warsztaty przeprowadzili gospodarze ze Strzyżowa: Ewa Leśniak i Marian Ciebiera, a uczestnikami była młodzież i dzieci z Placówki Wsparcia Dziennego „Promyki Nadziei”. Młodzież poznała przepis na zdrowie: proste, naturalne potrawy, jakimi żywili się ubodzy mieszkańcy dawnych wiosek „na progu Karpat”. Oprócz chleba, młodzież miała możliwość samodzielnie zagniatać ciasto i piec prołzioki, ubijała masło, przygotowywała ser, uczyła się robić gomółki i fuczki, a na koniec kosztowała pamuły, która wbrew nazwie okazała się owocowym przysmakiem. Wsparcia organizacyjnego udzieliło Stowarzyszenie im. E. Bojanowskiego „Dobroć” i Miasto Dębica